• Van der Pigge
  • Gierstraat 3
  • Haarlem
023 303 0720
  • Gratis bezorging vanaf € 50,-
  • Binnen 2 werkdagen bezorgd
  • Vakkundig advies

De wonderlijke geschiedenis van het speculaaskoekje

Door Sophie van Rijn, 15 november 2017
Deel blog:

Geniet je er ook zo van dat de tijd van speculaas weer is aangebroken? De donkere dagen van kaarsjes aan, heerlijke geuren, volle verwachtingen en warme chocolademelk met een vers gebakken speculaasje. Leuk toch, om, voordat je aan het bakken slaat iets meer te weten over de geschiedenis en traditie van dit – voor ons Nederlanders – zo vertrouwde baksel?

Offerkoeken voor de goden

Het bakken van speculaas gaat ver terug in onze geschiedenis. Het koekje is daarmee beïnvloed door verschillende spelers uit de wereldgeschiedenis. De Germanen bakten ze al. Zij deden dit om de koeken te offeren aan de goden. Dit in ruil voor bijvoorbeeld een goede oogst. De speculaaskoeken kregen destijds een afbeelding van een dier mee. Zo kon men op diervriendelijke wijze dieren offeren aan de goden. Er wordt ook wel gezegd dat de koeken symbool staan voor liefde en vruchtbaarheid. Met dat doel voor ogen werden de Germaanse goden Freya en Wodan op de koeken afgebeeld.

Liefdessymbool

In 15de eeuw werden de koeken de rond Sinterklaastijd gebruikt als symbool voor de liefde. De man versierde een koek en gaf deze aan de vrouw die hij begeerde. Accepteerde zij de koek dan was het ‘aan’. Brak ze de koek? Dan brak ze ook zijn hart. De koeken heetten toen nog geen speculaas en werden ook nog niet met alle kruiden gebakken die wij nu kennen.

Een samenvoeging van specerijen en Sint-Nicolaas?

Over de uiteindelijk naam die de koeken hebben gekregen zijn verschillende verklaringen. Een daarvan is dat we de naam te danken hebben aan de Rooms-Katholieke Kerk. Zij namen het gebruik om koeken te bakken over van de Germanen en drukten hun eigen stempel op het bekende koekje. Zij vervingen namelijk de afbeelding van dieren voor de afbeelding van heiligen. Een populaire heilige in die tijd was Sint-Nicolaas. Die werd dan ook veelvuldig afgebeeld op de koeken. Zo zijn we gekomen tot de naam klaaskoeken en uiteindelijk speculaas. Een samentrekking van de woorden specerij en claes.

Of toch uit het Latijn?

Een andere verklaring, die toch ook weer naar Sint-Nicolaas verwijst, komt uit het Latijn; het woord speculator uit het Latijn betekent ‘hij die alles ziet’. Precies wat je mag verwachten van Sint-Nicolaas. Toch zijn er echter andere verklaringen die meer voor de hand lijken te liggen. Zoals dat speculaas een verbastering is van het woord speculatie. En dan wel in de betekenis van het woord in de bakkerswereld: het speculeren van het deeg, ofwel het toevoegen van specerijen aan deeg.

De specifieke kruiden

Dat brengt ons gelijk bij de kruiden/specerijen die de speculaaskoekjes het specifiek karakter meegeven. De Germanen verwerkten al kruiden in de koeken die zij bakten. Echter, zij kenden nog niet alle kruiden zoals wij die nu kennen. Ze waren bekend met kaneel, nootmuskaat, kardemom, kruidnagel en koriander. Later – toen de handel in kruiden van overzee opbloeide – kwamen daar meer kruiden bij. En zo speelt ook de V.O.C. een rol bij de samenstelling van ons speculaasje. Doordat er meer kruiden beschikbaar werden, gingen bakkers experimenteren met mengsels die zij gebruikten om de koeken hun specifieke smaak te geven.

Goed bewaard geheim onder bakkers

De precieze samenstelling is lange tijd een goed bewaard geheim gebleven onder bakkers. Iedere bakker had zo zijn eigen recept en bereidingswijze. Sommige bakkers begonnen al in september met het speculeren van het deeg en het bakken van de koeken. Deze werden dan op een bepaalde wijze opgeslagen zodat ze in december precies goed op smaak konden zijn. Het mengsel zoals wij het bij Pigge kennen bestaat uit kaneel, nootmuskaat, gember, piment, kardemom, anijs, koriander en witte en zwarte peper.

Een klein alert voor de grote speculaassnoepers

Al deze kruiden hebben op zich hun eigen smaak, maar ook hun werking in het lichaam. Dat maakt het eten van een speculaasje misschien wel tot een nog prettigere bezigheid. Daar vertellen we je in de winkel graag meer over. Een kleine waarschuwing voordat je aan het bakken en vooral eten slaat is echter nog wel op zijn plaats: de kruiden stimuleren de darmen en kunnen dus een laxerende werking hebben. Wellicht een slim trucje van de bedenkers van het koekje om de eter te beschermen tegen overeten? Daar kunnen we alleen maar over speculeren.

De beste speculaaskruiden en recepten

Speculaasjes zijn makkelijk zelf te maken. Natuurlijk staan de juiste kruiden daarvoor bij ons op de schappen. En naar een speculaasrecept hoef je niet te zoeken. Die hebben wij ook voor je: de allerlekkerste speculaasrecepten. En wij zouden Pigge niet zijn als we niet ook een glutenvrije variant zouden hebben: hippe glutenvrije speculaas.

Deel blog:

replies are closed