• Van der Pigge
  • Gierstraat 3
  • Haarlem
023 303 0720
  • Gratis bezorging vanaf € 35,-
  • Binnen 2 werkdagen bezorgd
  • Vakkundig advies

Kruidentincturen, krachtpatsers uit de natuur

Door Pamela van Booren, 16 september 2018
Deel blog:

De fytotherapie (kruidengeneeskunde) is misschien wel de oudste geneeswijze die de mensheid kent. De alleroudste beschrijvingen van geneeskrachtige planten stammen uit het stenen tijdperk. Op kleitabletten van zo’n 6000 jaar oud is in spijkerschrift een materia medica (‘medische zaken’ ofwel farmacologie) gevonden waarin zo’n 200 planten worden beschreven (uit al lang verdwenen culturen in Perzië).

Signatuurleer

Duizenden jaren geleden gebruikten men al door middel van trial and error kruiden uit de natuur om toe te passen bij ziekte. De mensch deed dit meestal aan de hand van de signatuurleer. Wat zoveel inhoudt als dat de mensch keek naar de plant, hoe ziet hij eruit? Hoe smaakt hij? Hij ruikt hij? En hoe groeit hij? En bij welke ziekte, welk orgaan of bij welk persoon past dit plantje?

Bijvoorbeeld een plantje met harige blaadjes (longkruid) past bij luchtwegklachten, want de luchtwegen zijn ook bekleed met haartjes voor slijmtransport. Een rood bloemetje zal vast goed zijn voor het bloed, want het bloed is ook rood. De paardenbloem past bijvoorbeeld bij een mens met weinig wilskracht, die veel ideeën heeft maar die niet tot uitdrukking brengt. De paardenbloem is bitter en verbetert de spijsvertering waardoor er rust ontstaat en de wilskracht beter tot stand kan komen.

Een kwestie van uitproberen/empirisch onderzoek

Men probeerde kruiden uit. Daarbij werden verschillende delen van de plant geprobeerd (bessen, stengels, bladeren, wortels, zaden etc). Ongetwijfeld hebben de nodige mensen daardoor het loodje gelegd, want de natuur heeft ons sommige erg giftige planten gegeven. Neem bijvoorbeeld het mooie en tegenwoordig vrij zeldzame Belladonna, de bessen daarvan leggen een volwassene al om bij een bes of tien. En ze zien er best lekker uit. Tja, daar kom je alleen maar achter door het uit te proberen nietwaar?

Maar goed, al doende leert men en men experimenteerde er dus vrolijk op los. Gedroogde kruiden, verse kruiden, kruiden in alcohol trekken, kruiden in een theetje, kruiden in siroop, kruiden als omslag op een wond (zoals duizendblad dat bloedstelpend werkt) en tegenwoordig ook kruiden in capsules.

Vanaf de 19e eeuw, toen de microscoop en de scheikunde hun intrede deden, kon men steeds beter identificeren welke inhoudsstoffen planten eigenlijk echt bevatten en zodoende ook beter de werkzaamheid bepalen.

Tincturen

Vandaag hebben we het over kruidentincturen. Wat zijn tincturen eigenlijk? En waarom werken ze anders dan bijvoorbeeld een kruidenthee? Een tinctuur is eigenlijk een alcoholische oplossing. Bij een kruidentinctuur moeten de kruiden vaak minstens drie weken macereren (trekken) in alcohol en worden ze daarna afgezeefd. De werkzaamheid van kruiden wordt bepaald door de duizenden complexe inhoudsstoffen die in de kruiden zitten. Deze kruiden zijn in een aantal hoofdgroepen te verdelen:

  • slijmstoffen
  • bitterstoffen
  • glycosiden
  • harsen
  • etherische oliën
  • looistoffen

Sommige kruiden kun je beter niet in alcohol oplossen zoals bijvoorbeeld de heemstwortel, die slijmstoffen bevat die uit elkaar vallen in alcohol. Sommige werkzame stoffen uit een plant worden juist weer beter door alcohol onttrokken. Maar soms, zoals bijvoorbeeld bij duivelsklauwwortel, ontstaat door theebereiding een andere werkzaamheid dan door het maken van een tinctuur. Zo kan duivelsklauwwortel weer heel andere toepassingen hebben in een thee dan in een tinctuur. Een bijkomend voordeel van een tinctuur met alcohol is dat het de houdbaarheid verlengt, want alcohol werkt conserverend en ontsmettend. Het alcoholgehalte dat gebruikt wordt ligt meestal tussen de 20 – 60%.

Over het algemeen werkt een kruidennctuur vaak sterker dan een kruidenthee. Maar sterker is niet bij iedereen altijd beter. Soms moet je ook een zachte prikkel uitdelen aan het lichaam om tot een nieuwe gezonde balans te komen. Voorbeelden van ouderwetse tincturen zijn:

  • Jodiumtinctuur is een oplossing van jood in alcohol, werd vroeger veel als desinfecterend middel gebruikt. Een nadeel van jodiumtinctuur is dat alcohol gebruikt op een open wond erg pijnlijk kan zijn, vandaar dat tegenwoordig vaak ontsmet wordt met andere jodiumverbindingen die niet prikken.
  • Goudsbloemtinctuur is huidherstellend en wondsamentrekkend.
  • Echinaceatinctuur wordt als natuurlijk gezondheidsmiddel gebruikt. Het zou de weerstand van het menselijk lichaam verhogen. Dit is misschien wel een van de bekendste kruidentincturen.
  • Salicylzuurtinctuur wordt gebruikt om wratten te verwijderen.
  • Benzoëtinctuur is een oplossing van Benzoëhars en wordt gebruikt in sommige parfums.

Een ander bekend voorbeeld is het ouderwetse kruidenbittertje, dit is eigenlijk ook een soort tinctuur.

Beerenburg

Zo’n ouderwetse kruidenbitter is Beerenburg, begin 17e eeuw gemaakt door Amsterdamse jeneverstokers. Ze gebruikten een geheim kruidenmengsel van de kruidenhandelaar Hendrik Beerenburg, die een winkel had aan de Amsterdamse Stromarkt vlak bij de Haarlemmersluis. Deze kruiden werden vooral erg populair onder schippers, die een heilzame werking toedichtten aan het uit de kruiden gebrouwen drankje. Het was dan ook niet gek dat diverse apothekers hun eigen brouwsel gingen maken.

Er zitten waarschijnlijk wel tientallen verschillende kruiden in dit drankje, zoals onder meer kalmoes, duizendguldenkruid, zoethout, sandelhout, gentiaanwortel, laurierblad en jeneverbes. Deze kruiden worden getrokken op jenever en brandewijn.

Spijsverteringsbevorderend

De kruiden in deze bitter smaken ook bitter, vandaar de naam. Bitterstoffen staan bekend om hun spijsverteringsbevorderende effecten, want het zorgt voor meer afgifte van maagsap, galsap en alvleeskliersap. Deze sappen zorgen ervoor dat je eten beter verteerd wordt en dat je beter naar de wc kan voor de grote boodschap. De stoelgang verbeteren is van alle tijden en een van de meest gehoorde problemen van klanten, en kennelijk waren de schippers hier ook bekend mee. En als je flink aan het tafelen bent, dan zorgt het ervoor dat je eten toch wat beter wordt verteerd.

Nou is Beerenburg eigenlijk een soort jenever of brandewijn, een echte kruidentinctuur wordt verdund gebruikt in water. Meestal gebruikt men per dag afhankelijk van de gezondheid, leeftijd en situatie voor een volwassen persoon 3 x daags 10 tot 30 druppels. Maar dit kan best verschillen.

Inhoudsstoffen versterken elkaars werking

Binnen de fytotherapie wordt het geheel als sterker gezien dan de afzonderlijke delen, wat betekent dat  alle inhoudsstoffen bij elkaar voor de werking van het middel zorgen en elkaar versterken. In de reguliere geneeskunde is men steeds meer stoffen gaan isoleren, maar men kwam erachter dat hierdoor ook meer bijwerkingen ontstonden.

Simplex en complex

Tincturen kunnen gebruikt worden als simplex maar ook als complex. Simplex houdt in dat er één kruid in een tinctuur zit, bijvoorbeeld mariadistel. Complex houdt in dat er meerdere kruiden in zitten. Dat kunnen er drie zijn maar ook tien. Meestal is één kruid het hoofdkruid en werken de andere kruiden daarmee samen en versterken ze het hoofdkruid in zijn werking. Er zijn vele tincturen voor vele toepassingen, voor slaapbevordering, voor de spijsvertering, voor het gemoed, voor het bewegingsapparaat, voor de bloeddruk en het hart.

Volgende keer zullen we dieper ingaan op kruidentheeën.

Wil je weten of er ook tincturen zijn voor je klacht? Kom langs in de winkel of neem contact met ons op via het telefonisch spreekuur of de mail. We staan je graag te woord.

Zie ook onze webshop voor onze kruidentincturen www.vanderpigge.nl, onze tincturen zijn grotendeels gemaakt van biologische kruiden.

Deel blog:

2 reacties

  1. Linda Korsman schreef:

    Goedendag,

    Mijn stress niveau is best hoog en ben hoogsensitief waardoor de omgeving, gebeurtenissen “hard” binnen komen. Ik gebruik al vitamine D en magnesium. Maar nu ben ik erg nieuwsgierig of er een kruid is die je van nature een wat rustig innerlijk gevoel kan geven.

    Alvast bedankt.

    Groet Linda

    • Pamela van Booren schreef:

      Beste Linda,

      Hartelijk dank voor je vraag.
      Wij hebben een heel mooi kruidencomplex tinctuur waar u mogelijk baat bij kan hebben.
      Onze Tilia compositum bevat allerlei kruiden die op allerlei niveaus op het zenuwstelsel een kalmerende werking hebben.
      Het is ook een uitstekend middel voor kinderen die ADHD hebben omdat het op diverse manieren de rust bevordert.
      De kruiden die erin zitten werken op de hersenen, het gevoel en de Ik manifestatie.
      Het zijn onder andere valeriaan, slaapmutsje, kamille, passiebloem, melisse en lindebloesem.
      In uw geval raad ik u aan om 3 x daags 20 druppels te beginnen.
      Mocht u nog vragen hebben dan hoor ik het graag.

Reactie plaatsen