In Nederland hebben 2 miljoen mensen last van reuma. Daarvan hebben 1,3 miljoen Nederlanders artrose. 64% daarvan is boven de 65 jaar. Er zijn ook veel jonge mensen die artrose hebben. Artrose en slijtage door ouderdom worden vaak in een adem met elkaar genoemd, maar dit klopt niet. Artrose komt bij jongere mensen meer bij vrouwen voor dan bij mannen. Het komt zelfs al voor vanaf de puberteit. Bij je geboorte heb je een relatief dikke laag kraakbeen in het gewricht, maar naarmate we ouder worden neemt die laag  af en is er meer kans op schade.

Veel mensen denken dat artrose en slijtage hetzelfde zijn, maar dit is zeker niet het geval. Artrose – of osteoartritis zoals het internationaal heet – heeft vele oorzaken. Als er -itis in een medische benoeming voorkomt, dan duidt dat op een ontstekingsproces. Osteoartritis betekent letterlijk vertaald: bot (osteo) – gewricht (art of articulatio) – ontsteking (itis). Aangezien dit woord de lading van artrose meer dekt, zal ik het in dit artikel dus hierover hebben en niet over artrose.

Het feit dat er sprake is van een onderliggend ontstekingsproces is interessant omdat dit de manier verandert waarop we ernaar kunnen kijken. Wat er precies gebeurt in het gewricht wat tot de ontstekingsreacties leidt is nog niet geheel duidelijk.

Hoe ontstaat osteoartritis?
De exacte oorzaak van osteoartritis is niet precies bekend, maar er zijn wel een aantal factoren die de kans op het krijgen van osteoartritis vergroten:

  • overbelasting van de gewrichten door overgewicht, zwaar lichamelijk werk of intensief sporten
  • een verkeerde beweeg-, lig- of zithouding
  • te weinig bewegen
  • tekorten van bepaalde voedingsstoffen
  • erfelijke aanleg; etnische achtergrond lijkt een rol te spelen, bij Afro-Amerikanen lijkt ernstigere osteoartritis voor te komen
  • bepaalde botbreuken en (sport)blessures
  • het ouderdomsproces
  • slappe gewrichtsbanden of gewrichtsontstekingen (zoals bij reuma)
  • andere aandoeningen die de gewrichten aantasten zoals reumatoïde artritis, SAPHO, SCCH

Uit onderzoek blijkt dat er verband bestaat tussen voeding en de ontstekingsprocessen die worden getriggerd in de gewrichten (1). Onder andere overgewicht kan ontstekingsprocessen bevorderen omdat vet een metabool ontstekingsbevorderend effect heeft door productie van bepaalde hormonen en schadelijke stoffen.

Daartegenover zorgt voeding die rijk is aan antioxidanten uit groenten, fruit, noten en zaden en vette wilde vis voor het verminderen van de vrije radicalen die schade aan kunnen richten in ons lichaam en dus ook aan onze gewrichten.

De meest voorkomende vorm is  knie-osteoartritis, maar in elk gewricht kan in principe osteoartritis ontstaan. Wat ook voorkomt is polyosteoartritis, hierbij zijn meerdere gewrichten aangedaan.

Wat gebeurt er nou eigenlijk in een gewricht bij osteoartritis?
Een gewricht is opgebouwd uit bot, kraakbeen, een kraakbeenkussen, gewrichtssmeervloeistof en een gewrichtskapsel. Gewrichten zijn eigenlijk slecht doorbloed en worden gevoed vanuit het bloed.

In onze gewrichten komen twee boteinden bij elkaar. Om deze botten niet tegen elkaar aan te laten komen, is er een beschermlaag van kraakbeen om de botuiteinden. Tussen de botdelen bevindt zich gewrichtsvloeistof dat vanuit het bloed de gewrichtsholte in getransporteerd wordt. Het bevat wat eiwitten en immuunstoffen die gecontroleerde ontstekingsreacties kunnen laten plaatsvinden (dat is soms nodig om afvalstoffen op te ruimen). Verder bevat het GAG (glycosaminoglycanen), lange suikerketens die een ‘smerende’ maar ook een ‘kussenachtige’ werking hebben.

Kraakbeen is een glad en veerkrachtig bindweefsel dat ervoor zorgt dat de botten soepel in en om elkaar heen bewegen. Ook vangt kraakbeen schokken op en beschermt het de gewrichten. Het kraakbeen maakt in principe voldoende kraakbeencellen aan om de mogelijke afbraak ervan te compenseren.

Kraakbeen dat beschadigd raakt
Bij osteoartritis zijn deze kraakbeenkussentjes aangetast of afgebroken door bovengenoemde oorzaken. De aanmaak van nieuwe cellen is niet meer voldoende om de afbraak ervan te compenseren. Het gevolg is een beschadiging of een vermindering van de dikte van het kraakbeen in de gewrichten. Na verloop van tijd gaan de botten over elkaar heen schuren en worden schokken niet meer goed opgevangen, het kraakbeen kan het bot niet meer voldoende beschermen.

Kwaliteit van het kraakbeen wordt minder
Het kraakbeen gaat in kwaliteit achteruit, het wordt dunner en zachter. Dit leidt tot vervorming van het bot direct onder het kraakbeen. Er vormen zich aan de rand van het gewricht zichtbare en voelbare knobbels, osteofyten genoemd. Deze knobbels beperken de beweeglijkheid van het gewricht.

Wat voor klachten krijg je van osteoartritis?
Om te beginnen ervaren mensen vaak een soort startpijn. Dit klinkt raar maar betekent niks anders dan dat als men begint met bewegen, het niet prettig aanvoelt, stijf bijvoorbeeld. Het bewegen kan moeilijker worden en men kan ook een rood, dik en opgezwollen gewricht krijgen. Er kunnen ook krakende geluiden ontstaan en het gewricht kan ook instabieler worden. Ook kunnen zenuwen bekneld raken, wat pijn, gevoelsstoornissen en krachtsverlies veroorzaakt. Uiteindelijk vervormt ook het bot dat aan de gewrichten vastzit. Er ontstaat meer botgroei.

Wat kun je doen aan osteoartritis?
Regulier wordt vaak gewerkt met diverse soorten pijnstillers. Daarnaast worden er injecties toegediend met corticoïden om de ontsteking af te remmen. Inmiddels zijn er ook wat kritische onderzoeken die aantonen dat NSAID’s zoals diclofenac, ibuprofen, naproxen de kraakbeenschade doen toenemen ondanks het pijnstillende effect. Dus het beste kun je dit alleen in erge pijnfases gebruiken en zoveel mogelijk beperken (2).

Fysiotherapie en manuele therapie
Ondersteuning vanuit fysiotherapie en manuele therapie is erg belangrijk om de beweeglijkheid optimaal te houden en de spieren soepel.

Natuurlijke paden
Er zijn vele manieren om met osteoartritis om te gaan. Naast de nodige natuurlijke middelen is het bijvoorbeeld belangrijk om ontstekingsremmende voeding te eten en ontstekingsbevorderende voeding te vermijden. Voedingsdiëtist en natuurgeneeskundige Rineke Dijkinga heeft daar een goed blog over geschreven: www.rinekedijkinga.nl/veelgestelde-vragen/voeding-bij-ontstekingen.html

Ook bij osteoartritis worden net als bij reumatoïde artritis chronische laaggradige ontstekingen geconstateerd. Dit zijn milde ontstekingen die nauwelijks in het bloed aantoonbaar zijn; het immuunsysteem is continu een beetje geactiveerd waardoor ziekteverwekkers zich slecht kunnen vermenigvuldigen, maar omdat de ziekteverwekkers ook niet worden gedood, wordt een ontsteking chronisch (2a).

bron: www.oersterk.nu/blogs/laaggradige-ontsteking-veroorzaakt-95procent-van-alle-ziekten

Bottenbouillon
Wat je ook kunt doen is dagelijks bottenbouillon drinken, lees ons blog over bottenbouillon: www.vanderpigge.nl/grootmoeders-voedzame-bouillon-een-ouderwetse-remedie-voor-in-de-moderne-wereld

Natuurlijke middelen
In de complementaire (een chic woord voor aanvullende natuurlijke) geneeswijzen wordt met diverse natuurlijke producten gewerkt die het probleem op verschillende manieren aanpakken. Zo kun je bijvoorbeeld afbraak van kraakbeen verminderen door de ontstekingen op een natuurlijke manier tegen te gaan, maar je kunt ook afbraak tegengaan door de juiste voedingsstoffen voor het kraakbeen aan te voeren.

Graag ga ik even in op de belangrijkste stoffen die daarvoor momenteel het meest worden gebruikt en die goed onderbouwd zijn met wetenschappelijke studies qua werkzaamheid.

Glucosamine is een zeer bekend product voor gewrichtsaandoeningen. Het werkt als een bouwstof van kraakbeen en verbetert de beweeglijkheid. Glucosamine is namelijk een stof die van nature de kraakbeenvormende stoffen bevordert en de afbraak tegengaat. Er zijn zeer veel studies gedaan naar glucosamine waarvan sommige niet goed geïnterpreteerd zijn. Anders laten we deze hele zin eruit. Bij een aantal grote studies kwam het bewezen effect van glucosamine zeer goed naar voren in vergelijking met bijvoorbeeld een pijnstiller als Celecoxib. In 60 landen wordt glucosamine als geregistreerd geneesmiddel verkocht (3 en 4).

Ook chondroïtine is een stof die van nature voorkomt in een gewricht. Glucosamine, chondroïtine en MSM zijn samen onderzocht op hun werkzaamheid maar ook chondroïtine alleen is onderzocht bij mensen met knie-osteoartritis. Chondroïtine wordt minder makkelijk opgenomen dan glucosamine, maar geeft ook een vermindering van de afbraak van kraakbeen. Beide stoffen gaven bij onderzoeken positieve resultaten qua verbetering van de pijnklachten en beweeglijkheid (5).

Vitamine C is een belangrijke antioxidant en is bewezen effectief voor het onderhouden van het gewrichtskraakbeen. Vitamine C is een belangrijke bouwstof voor gewrichten en collageen.

De ‘Framingham Osteoarthritis Cohort Study’ (1983 – 1993) heeft uitgewezen dat een suppletie met vitamine C (152 – 430 mg) het risico op verergering van artrose met een factor 3 kan verkleinen. Dit gunstige effect van vitamine C op artrose kan vooral worden verklaard doordat vitamine C een belangrijke rol speelt bij de aanmaak van kraakbeencollageen en door de krachtige antioxidantwerking van vitamine C waardoor kraakbeen beter wordt beschermd tegen afbraak. Wat ook geconstateerd werd, is dat de proefpersonen die de meeste vitamine C gebruikten minder kans hadden om pijn in de knieën te krijgen.

MSM Is een organische zwavel. Zie ons blog over MSM: www.vanderpigge.nl/alleskunner-msm-een-organische-vorm-van-zwavel

En wat qua kruiden gebruikt kan worden
Curcuma is al een tijdje hot hot hot. Het is bewezen effectief bij gewrichtsklachten. Uit een grote studie waarbij 2x daags 500 mg werd ingenomen bleek bij reumatoïde artritis curcuma effectiever te zijn om ontstekingsreacties naar beneden te brengen en de klachten te verbeteren dan diclofenac. En een ander onderzoek liet zien dat curcumine het kraakbeen beschermt en ontstekingen remt met een dosering van 200 mg per dag (6, 7, 8).

Boswellia en duivelsklauw werken allebei op het remmen van bepaalde stofjes, de zogenaamde leucotriënen, die ontstekingen kunnen aanwakkeren. Uit onderzoek blijkt dat boswellia de aanmaak van deze stofjes terugdringt (9).

Andere stoffen die uiteraard bekend zijn voor de gewrichten zijn gember en  witte wilgenbast, hieruit werd in eerste instantie salicylzuur verworven toen we dit nog niet in synthetische vorm hadden.

Nieuw gebruikte stoffen
Hyaluronzuur
(ook als injecties gebruikt) maakt een onderdeel uit van de gewrichtssmeervloeistof. Hiervan is bij injecties nog niet de werkzaamheid bewezen volgens het reumafonds. Ook schijnt het minder goed te werken bij ernstige vormen van osteoartritis.

Collageen type II kan gewonnen worden uit kippenborstbeen en daar zijn momenteel ook goede resultaten van bekend. Bij de afbraak van kraakbeen ontstaat ook verlies van collageen type II. Inname van collageen type II lijkt het ontstekingsproces in de gewrichten af te remmen en de conditie van de gewrichten te verbeteren. Vrij nieuw is ook collageen type I. Het vlies aan de binnenzijde van een eierschaal, de eierschaalmembraan, is een goede bron van collageen type I en bevat daarnaast onder meer collageen type V en X, glycosaminoglycanen (hyaluronzuur, glucosamine, chondroïtinesulfaat). Ook hierover zijn veelbelovende studies gedaan, maar is er ook nog meer onderzoek nodig (10, 11, 12).

Groenlipmossel bevat goede essentiële vetzuren en is vrij nieuw in de markt en ook hier zijn zeer positieve resultaten behaald in studies met mensen met osteoartritis. Groenlipmossel is in een lagere dosis dan bijvoorbeeld visolie effectief om ontstekingen te remmen en geeft een goede verbetering van de klachten en van de beweeglijkheid. Het werkt ook beter dan visolie om ontstekingen te remmen. Het werkt op hetzelfde ontstekingsremmende systeem als de reguliere NSAID’s maar zonder de bijwerkingen die daaraan vastzitten voor bijvoorbeeld de maag (13).

ASU, dat staat voor Avocado Soy Unsaponifiables, is natuurlijke olie van sojabonen en avocado-olie die op zo’n manier bewerkt zijn dat ze rijk zijn aan fytosterol. Dut Uit onderzoek blijkt fytosterol het herstel van kraakbeen kunnen bevorderen. Het lijkt erop dat sommige mensen, die bijvoorbeeld geen baat hebben bij glucosamine, in 50% van de gevallen wel baat hebben bij ASU (14).

Wat belangrijk is om te weten met het gebruik van natuurlijke middelen is dat het langer kan duren voordat je er baat van hebt. Bij studies naar het effect van glucosamine kan men pas na 2 tot 6 maanden optimaal resultaat meten.

Tot slot
Osteoartritis is een langzaam progressieve aandoening. Veel mensen krijgen uiteindelijk een nieuw gewricht maar dat kan helaas niet bij iedereen. Wat als het bijvoorbeeld in je nek, handen of sleutelbeen zit? Dan moet je er dus ‘mee leren leven’. Dat veel mensen dit als een dooddoener zien, is volkomen begrijpelijk. Daarom blijft het belangrijk om zelf grip te blijven houden op je ziekteverloop door actief op zoek te gaan naar wat werkt voor jou. Bij osteoartritis is het mogelijk om de afbraak te vertragen en de klachten te verzachten. De genoemde stoffen hebben allen een bewezen positief effect.

Er is dus een hoop gaande in de markt qua middelen die werken voor osteoartritis, je zult je wel afvragen wat werkt er dan voor mij? Dit is lastig te bepalen hebben we gemerkt. De een heeft veel baat bij glucosamine en de ander weer bij curcuma. Sommigen hebben ook een combinatie nodig van verschillende producten. Maar de basis is wel gezonde, ontstekingsremmende voeding tot je nemen en ontstekingsbevorderende voeding vermijden. En om binnen je beperkingen ook zoveel mogelijk te bewegen.

Binnen de natuurgeneeskunde beschouwen we lichaam en geest als een, daarom is het belangrijk om voldoende ontspanning te vinden en ook te kijken wat de ziekte jou als boodschap mee wil geven in het leven? Neem je te veel op je schouders? Moet je eens alles uit je handen laten vallen? Kun je niet meer op je benen staan? In deze gezegdes zit meer waarheid dan je zo denkt. Daarnaast dient er nog meer onderzoek te komen naar de rol van bijvoorbeeld laaggradige ontstekingen in het lichaam en de gevolgen daarvan voor mensen met osteoartritis. Op de site van het reumafonds (reuma Nederland) staan ook hoopvolle nieuwe onderzoeken: www.reumanederland.nl/nieuws/categorie/onderzoek-artrose

Mocht je nog vragen hebben aan de hand van dit artikel dan kan je gerust contact met ons opnemen: info@vanderpigge.nl

Voedingssupplementen zijn geen vervanging voor een gevarieerde voeding. Voedingssupplementen kunnen interacties hebben met geneesmiddelen, raadpleeg dan ook voor gebruik bij twijfel een deskundige.

Voeding

1. Pub Med-Nutr Res. 2010 Sep;30(9):601-6. doi: 10.1016/j.nutres.2010.08.010. Oral intake of purple passion fruit peel extract reduces pain and stiffness and improves physical function in adult patients with knee osteoarthritis. Farid R1, Rezaieyazdi Z, Mirfeizi Z, Hatef MR, Mirheidari M, Mansouri H, Esmaelli H, Bentley G, Lu Y, Foo Y, Watson RR.

2. Reijman M et al. Is there an association between the use of different types of non steroid anti inflammatory drugs and radiologic progression of osteoarthritis? The Rotterdam Study. Arthritis Rheum. 2005;52(10):3137- 42.
Bradley J et al. Comparison of an anti inflammatory dose of ibuprofen, ananalgesic dose of ibuprofen and acetaminophen in the treatment of patients with osteoarthritis of the knee. NEJM 1991:325:87-91.

2a. Sokolove J et al. Role of inflammation in the pathogenesis of osteoarthritis: latest findings and interpretations. Ther Adv Musculoskel Dis. 2013;5(2):77-94.

Glucosamine

3. Rovati LC, F Girolami et al. Crystalline glucosamine sulfate in the management of knee osteoarthritis: efficacy, safety and pharmacokinetic properties. Ther Adv Musculoskelet Dis. 2012 June 4(3): 167-180.

Glucosamine en chondroïtine

4. Hochberg MC et al. Combined chondroitin sulfate and glucosamine for painful knee osteoarthritis: a multicentre, randomised, double-blind, non-inferiority trial versus celecoxib. Ann Rheum Dis. 2016 Jan;   75(1): 37–44.

Chondroïtine

5. Werkzaamheid en tolerantie van oraal chondroïtinesulfaat als symptomatisch langzaamwerkend medicijn tegen osteoartritis (SYSADOA) in de behandeling van osteoartritis aan de knie
L. Bucsi, G. PoorOrthopaedic Department, Semmelweis Medische Universiteit Boedapest, Hongarije

Curcuma

6. Shakibaei M et al. Curcumin protects human chondrocytes from IL-l1beta-induced inhibition of collagen type II and beta1-integrin expression and activation of caspase-3: an immune morphological study. Ann Anat. 2005187(5-6):487-97.
7. Mathy-Hartert M t al. Curcumin inhibits pro-inflammatory mediators and metalloproteinase-3 production by chondrocytes. InflammRes. 2009;58(12):899-908.
8. Belcaro G et al. Efficacy and safety of Meriva®, a curcumin phosphatidylcholine complex, during extended administration in osteoarthritis patients. Altern Med Rev. 2010;15:337-344.

Boswellia

9. J Reichling, H Schmokel, J Fitzi, S Bucher, and R Saller. Dietary support with Boswellia resin in canine inflammatory joint and spinal disease. Schweiz ArchTierheilkd, February 1, 2004; 146(2): 71-9.

Collageen type II

10. Crowley DC et al. Safety and efficacy of undenaturated type II collagen in the treatment of osteoarthritis of the knee: a clinical trial. Int J MedSci. 2009;6:312-21.
11. Lugo JP et al. Efficacy and tolerability of an undenatured type II collagen supplement in modulating knee osteoarthritis symptoms: a multicenter randomized, double- blind, placebo-controlled study. Nutr J. 2016;15:14.

Collageen type I

12. Ruff KJ et al. Eggshell membrane: a possible new natural therapeutic for joint and connective tissue disorders. Results from two open-label human clinical studies. ClinInterv Aging. 2009:4 235-240.

Groenlipmossel
13. Hertz N. The effect of a stabilized oil (LyprinolTM) from green lipped mussel (Pernacana liculus) on pain and activities of daily life in patients with osteoarthritis in knee and/or hip. A Pilot investigation. Niels Hertz, M.D., Smedelundsgade 30, DK 4300 Holbæk, Danmark.

ASU
14. Christensen R et al. Symptomatic efficacy of avocado-soybean unsaponifiables (ASU) in osteoarthritis (OA) patients: a meta-analysis of randomized controlled trials. Osteoarthritis and Cartilage, 2008.16(4): p. 399-408. www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4303902