De meervoudig onverzadigde vetzuren worden onderverdeeld in twee grote families: de omega-3 familie (alfa-linoleenzuurgroep) en de omega-6 familie (linolzuurgroep). Omdat het lichaam deze vetzuren niet zelf kan aanmaken moeten omega-3 en omega-6 vetzuren via de voeding worden binnengekregen. Dit maakt hen tot essentiële vetzuren. Tot de omega 3 groep behoren alfa-linoleenzuur en de zogenaamde vette visvetzuren EPA en DHA.

In de twintigste eeuw is de verhouding tussen omega-3 en omega-6 vetzuren in de voeding sterk opgeschoven in de richting van omega-6 vetzuren. Geschat wordt dat de verhouding tussen omega-6 en omega-3 vetzuren in de westerse voeding ongeveer 20-25 : 1 is. Een verhouding van ongeveer 5:1 tot 10:1 is echter wenselijker. Evolutionair gezien heeft de mens (en zijn voorlopers) miljoenen jaren omega-6 en omega-3 in een verhouding van 1:1 tot 2:1 geconsumeerd.

Eigenschappen van essentiële vetzuren in het lichaam

• - Essentiële vetzuren zijn nodig voor een optimale functie van het celmembraan. Voor een goede communicatie en uitwisseling van stoffen tussen cellen is een gezond celmembraan een voorwaarde. Vetzuren spelen zo een belangrijke rol in het zuurstoftransport en de energievoorziening.
• - Essentiële vetzuren zijn de voorlopers van zogenaamde eicosanoïden. Eicosanoïden kunnen worden ingedeeld in drie subgroepen, te weten prostaglandines, tromboxanen en leukotriënen. Dit zijn lokaal werkende hormoonachtige stoffen die belangrijke regulerende functies vervullen. Zo beïnvloeden ze de synthese van hormonen, het immuunsysteem, de celllulaire respons en spelen ze een belangrijke rol bij het verloop van allergische reacties en ontstekingsprocessen. Ten slotte hebben ze invloed op de viscositeit van het bloed en de bloeddruk.
• - Essentiële vetzuren zijn van groot belang voor de prikkelgeleiding in het zenuwweefsel. Ongeveer 60% van onze hersenen bestaat uit vetzuren, waarin DHA het meest vóórkomt.

De omega 3 vetzuren zijn sterk onverzadigd. Tot deze groep behoren het alfa-linoleenzuur uit plantaardige oliën (zoals lijnzaadolie) en EPA en DHA uit (vette) visoliën (zalm, tonijn, makreel, haring).

De eicosanoïden die uit EPA gesynthetiseerd worden (Type 3 en 5) werken ontstekingsremmend, vaatverwijdend, tromboseremmend, verlagen het LDL-cholesterol en verhogen het HDL-cholesterol. Ze spelen verder een rol in onze visuele en neurologische functie, hebben een remmende invloed op allergische reacties en werken regulerend op het gebied van de hormoonhuishouding. Ten slotte zijn ze van essentieel belang voor het reguleren van de hersenfuncties.
DHA speelt vooral een structurele rol binnen het centraal zenuwstelsel. DHA is een van de belangrijkste bouwstenen van het membraan van de hersencellen en van de myelineschede rondom de zenuwen. DHA verhoogt de vloeibaarheid van de membraan, wat de prikkelgeleiding, de synaptische signaaloverdracht en zo de informatieverwerking bevordert. Ook een goede receptorfunctie is afhankelijk van de vloeibaarheid van de celmembraan. Ten slotte kunnen hersencellen met soepele membranen gemakkelijker verbindingen vormen met andere hersencellen, wat een belangrijk onderdeel is van het leerproces.

Toepassing

Steeds meer lichamelijke ongemakken nemen chronische vormen aan. Veel van deze verschijnselen zijn nauw verbonden met de vetzuurstofwisseling. Dit heeft onder andere te maken met de onevenwichtigheid van de verschillende vetzuurgoepen in de gemiddelde Nederlandse voeding ten overstaan van elkaar en met storingen in de omzettingen van een aantal groepen eicosanoïden. Suppletie met visolie helpt de balans tussen de verschillende vetzuurgroepen te herstellen, en voorziet het lichaam bovendien van vrij beschikbaar EPA en DHA.

Hersenen

Zoals gezegd is DHA van groot belang voor de opbouw en werking van het zenuwstelsel, met name de hersenen. Een voldoende hoge spiegel aan DHA is van essentieel belang voor de prikkelgeleiding, informatieverwerking en het leerproces. Extra inname van DHA wordt aanbevolen aan zwangere vrouwen en aan kinderen gedurende de eerste jaren na de geboorte, om bij te dragen aan de ontwikkeling van de hersenen, het zenuwstelsel en de ogen. Uit onderzoek (zie referenties) is gebleken dat moeders die DHA gebruikten tijdens de zwangerschap en lactatieperiode een beter concentratievermogen hadden, vergeleken met de vrouwen die een placebo kregen. Ook het risico op een postpartum depressie blijkt kleiner te zijn bij inname van visolie tijdens de zwangerschap. Bij ouderen kan extra DHA bijdragen aan een betere prikkeloverdracht in de hersenen waardoor concentratie en geheugen positief beïnvloed worden. Ten slotte worden vormen van dementie (zoals Alzheimer), ouderdomsgebonden cognitieve stoornissen, depressie, bipolaire stoornissen, ADD, ADHD en autisme in verband gebracht met verlaagde DHA spiegels in het bloed.

Cholesterol, hart en bloedvaten

Suppletie met visolie heeft een gunstige invloed op de aanpak van klachten van hart en vaten. Deze gunstige effecten berusten vooral op het anti-trombotische, ontstekingsremmende en vasodilaterende (vaatverwijdende) effect van visolie. Anti-inflammatoire postagladines (PGE3) uit visolie werken bovendien verlagend op het LDL-cholesterol en verhogend op het HDL-cholesterol. Suppletie met visolie heeft dus zowel een primaire als secundaire waarde bij de aanpak van hart- en vaatziekten. Relatief lage doses verlagen al het risico op secundaire coronaire gebeurtenissen (klachten en aandoeningen die veroorzaakt worden door atherosclerose (zoals hartinfarct). De mate van atherosclerose in kransslagaders blijkt tenslotte omgekeerd evenredig te zijn met de hoeveelheid DHA in het vetweefsel

Het bewegingsapparaat

De ontstekingremmende eicosanoiden (type 3) uit EPA zijn van belang voor een goede functie van het immuunsysteem en de bloedsomloop. Ze beschermen het lichaam tegen auto-immuunreacties. Deze eigenschappen maken visolie een belangrijk onderdeel in de aanpak van reumatische aandoeningen, zoals reumatoide artritis, artrose en de ziekte van Bechterew. Ook bij de aanpak van andere inflammatoire stoornissen, zoals Lupus, de ziekte van Crohn en atopische dermatitis, worden de ontstekingremmende eigenschappen van visolie effectief ingezet.

Indicaties

• - Psychische aandoeningen (zoals ADD, ADHD, autisme, dyslexie, dyspraxie, depressieve aandoeningen, postpartum depressie, dementie, mentale retardatie)
• - Huidaandoeningen (zoals psoriasis, neurodermatitis en atopisch eczeem)
• - Cardiovasculaire aandoeningen (zoals atherosclerose, hartinfarct, beroerte, cardiomyopathie, coronaire hartziekten, hypertensie)
• - Zwangerschap en groei van baby’s en jonge kinderen
• - Hartritmestoornissen
• - Allergieën, voedselallergieën
• - Reumatische aandoeningen (zoals artrose, Bechterew, reumatoïde artritis)
• - Chronische ontstekingsvormen (zoals de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa, astma, bronchitis)
• - Auto-immuunziekten (zoals multiple sclerose en reumatoïde artritis)
• - Mastalgia

Contra-indicaties

In de aangegeven dosering zijn van omega-3-vetzuren geen contra-indicaties bekend.

Interacties

Omega 3 vetzuren hebben de eigenschap bloedklontering tegen te gaan. Bij het gebruik van zeer hoge doses omega-3 vetzuren (dagelijks meer dan 5 gram EPA en DHA) kunnen er inwendige bloedingen ontstaan in mensen die bloedverdunners gebruiken, een tekort hebben aan vitamine K of andere medicamenten gebruiken die de bloedstolling remmen (zoals aspirine). Deze mensen wordt aangeraden de dosis aan te passen. Het effect op de bloedstolling is na 6 weken suppletie met omega-3 vetzuren maximaal.
Ook andere interacties met reguliere of natuurgeneesmiddelen zijn mogelijk. Raadpleeg bij twijfel een deskundige.

Bijwerkingen

Bij gebruik van hoge doses (meer dan 5 gram visolie per dag) kan er mogelijk diarree optreden. In dat geval is het aan te raden met een lagere dosis te starten.

Zwangerschap en lactatie

Suppletie met visolie wordt sterk aanbevolen aan zwangere en zogende vrouwen. Visolie ondersteunt de ontwikkeling van de hersenen en het zenuwstelsel van het ongeboren en jonge kind. Meer informatie vindt u onder het kopje hersenen.

Aanbevolen dosering

Ter preventie van klachten en ter onderhoud wordt een dagelijkse inname van 2 tot 4 gram visolie aanbevolen.
De optimale therapeutische dosering omega-3 vetzuren per dag varieert per aandoening en hangt af van de resultaten die u wilt bereiken. Therapeutische doses beginnen bij 500 mg EPA en DHA per dag en kunnen oplopen tot 5 à 10 gram visolie per dag.
In het algemeen hebben essentiële vetzuren tijd nodig om hun werkzaamheid te bewijzen. Omega-3 vetzuren tonen hun effecten aan in een tijdsbestek variërend van 4 weken tot circa 4 maanden.
Synergisme
Vanwege het sterk onverzadigde karakter van omega-3 vetzuren wordt gelijktijdig gebruik van een vitamine E product van minimaal 400 IE per dag sterk aangeraden. Dit advies is erop gericht om vetzuuroxidatie in het lichaam te voorkomen.

Nawoord

Voor een goede omzetting van visolie in haar derivaten EPA en DHA is het lichaam afhankelijk van een aantal voedingsfactoren, zoals zink, magnesium en vitamine B6. De omzetting van alfa-linoleenzuur in EPA wordt geremd door een overmaat aan verzadigde vetten en transvetzuren uit de voeding, overmatig alcoholgebruik, het gebruik van de anticonceptiepil, hyercholesterolemie, diabetes en het gebruik van bepaalde medicamenten. Bij kleine kinderen ontbreekt het enzym dat nodig is om alfa-linoleenzuur af te breken tot EPA en DHA.
Voor de genoemde groepen mensen en voor kinderen is het dus extra belangrijk om vrij aanwezig EPA en DHA uit visolie binnen te krijgen.

Het gebruik van een goed verteerbaar multivitamine-mineralenpreparaat (uiteraard vrij van synthetische geur-, kleur-, smaak- en conserveringsmiddelen) is van belang om het lichaam afdoende te voorzien in haar basisbehoeften en om tekorten aan belangrijke stoffen te voorkomen.

Een therapie valt of staat ten slotte onder invloed van ons dagelijkse medicijn: de voeding. Vraag naar onze algemene voedingsadviezen of bekijk deze op http://www.vanderpigge.nl

Deze folder is uitsluitend bedoeld voor educatieve doeleinden en vervangt niet het advies van uw arts of therapeut.

Referenties

• - Arachidonic acid enhances the tissue factor expression of mononuclear cells by the cyclo-oxygenase-1 pathway:beneficial effects of n-3 fatty acids. J Immunol 1998;160:5145-6150.
• - Yang BC, Saldeen TGP, Nichols WW, Mehta JL. Dietary fish oil supplementation attenuates myocardial dysfunction caused by global ischemia and reperfusion. Journal of Nutrition 123:2067-2074, 1993.
• - Hibbeln JR, Salem N. Dietary polyunsaturated fatty acids and depression: when cholesterol does not satisfy. Am J Clin Nutr 1995;62:1-9.
• - Dietary polyunsaturated fatty acids and inflammatory mediator production. Am J Clin Nutr 2000;71:343-8.
• - Effect of long-chain n-3 polyunsaturated fatty acids on fasting and postprandial triacylglycerol metabolism. Am J Clin Nutr 2000;71:232-7.
• - Stevens LJ, et al. Essential fatty acid metabolism in boys with attentiondeficit hyperactivity disorder. Am J Clin Nutr 1995;62:761-68.
• - Iso H, Rexrode KM, Stampfer MJ, Manson JE, et al. Intake of fish and omega-3 fatty acids and risk of stroke in women. JAMA 2000;285:304-12.
• - Seidelin KN, et al. N-3 fatty acids in adipose tissue and coronary artery disease are inversely related. Am J Clin Nutr 1992;55:1117-9.
• - Hughes DA, Pinder AC. N-3 Polyunsaturated fatty acids inhibit the antigen-presenting function of human monocytes. Am J Clin Nutr 2000;72:2578-608.
• - Placental delivery of arachidonic and docosahexaenoic acids:implications for the lipid nutrition of preterm infants. Am J Clin Nutr 2000;71:275-84.
• - Haglund O., Luostarinen R., Wallin R., Wibell L., Saldeen T. The effects of fish oil on triglycerides, cholesterol, fibrinogen and malondialdehyde in humans supplemented with vitamin E. Journal of Nutrition 121:165-169, 1991.